کریکت یک بازی گروهی است که با توپ و چوب انجام میشود. دو تیم یازده نفره در زمینی چمنی و دایره شکل مقابل هم قرار میگیرند. هدف اصلی این است که تیمی که ضربه میزند، تا میتواند امتیاز جمع کند و تیم دیگر با پرتاب توپ و دفاع، مانع از امتیازگیری شود. این ورزش بعد از فوتبال، دومین ورزش پرهوادار جهان است و بیش از صد کشور عضو شورای بینالمللی کریکت هستند. کشورهای هند، پاکستان، استرالیا، انگلستان، آفریقای جنوبی و بنگلادش از قطبهای اصلی این بازی به شمار میروند.
تاریخچه مختصر: از انگلستان قرن شانزدهم تا سراسر جهان
ریشه کریکت به اواخر قرن شانزدهم در انگلستان برمیگردد. در ابتدا کودکان در روستاها این بازی را انجام میدادند. در قرن هجدهم، کریکت در انگلستان رسمی شد و سپس با گسترش امپراتوری بریتانیا به مستعمراتش راه یافت. اولین مسابقه رسمی بینالمللی در سال ۱۸۷۷ میان استرالیا و انگلستان برگزار شد. از آن زمان تا امروز، کریکت به بخشی از هویت فرهنگی بسیاری از ملتها تبدیل شده و هر سال مسابقات پرتماشاگر و هیجانانگیزی در سطح جهان برگزار میشود.
زمین بازی و ابزارها
زمین کریکت از یک فضای چمنی بزرگ به شکل دایره تشکیل شده است. درست در مرکز زمین، یک محوطه خاکی فشرده و خشک به طول حدود ۲۰ متر (دقیقاً ۲۲ یارد) وجود دارد که به آن «پیچ» میگویند. در دو انتهای این پیچ، سه چوب عمودی به ارتفاع حدود ۷۰ سانتیمتر کار گذاشتهاند که روی آنها دو چوب افقی کوچک قرار دارد. به کل این مجموعه «ویکیت» میگویند. توپ کریکت از چرم قرمز یا سفید است و اندازه یک پرتقال بزرگ دارد. چوب دستی ضربهزن (بت) پهن و صاف است و از چوب مخصوص ساخته میشود.
نحوه بازی: یک توپانداز، یک ضربهزن و دویدن برای امتیاز
در هر لحظه از بازی، یک نفر از تیم دفاعی توپ را به سمت ضربهزن پرتاب میکند. ضربهزن که چوب به دست پشت خط دروازه خود ایستاده، سعی میکند توپ را به گوشهای از زمین بزند. سپس او و همتیمیاش که در آن سوی پیچ قرار دارد، باید از یک ویکیت به ویکیت دیگر بدوند. هر بار که هر دو ضربهزن با خیال راحت به ویکیت مقابل برسند و چوب دستی خود را پشت خط بزنند، یک امتیاز برای تیمشان ثبت میشود. آنها میتوانند چند بار رفت و برگشت کنند و چند امتیاز پشت سر هم بگیرند.
امتیازهای چهار و شش: وقتی توپ از زمین بیرون میرود
اگر ضربهزن توپ را آنقدر محکم بزند که پس از برخورد با زمین، از خط محیطی زمین عبور کند، تیمش چهار امتیاز میگیرد و نیازی به دویدن نیست. اگر توپ بدون آنکه به زمین بخورد، مستقیماً از خط محیطی خارج شود (یعنی در هوا از مرز زمین عبور کند)، آن ضربه «شش امتیازی» نامیده میشود. این دو حالت، تماشاییترین لحظات بازی هستند و تماشاگران از آنها بسیار لذت میبرند. به غیر از اینها، گاهی تیم ضربهزن بدون انجام کاری نیز امتیاز میگیرد؛ مثلاً اگر توپانداز اشتباه کند و توپ را خیلی دور از دسترس ضربهزن یا بالای کمر او پرتاب کند.
اوت شدن: چگونه یک ضربهزن از بازی اخراج میشود؟
در کریکت، وقتی یک ضربهزن «اوت» میشود، باید زمین را ترک کند و نفر بعدی تیمش وارد میشود. مهمترین روشهای اوت شدن عبارتند از:
- درهم کوبیدن ویکیت: توپ به ویکیت برخورد کند و چوبهای کوچک روی آن بیفتند.
- گرفتن توپ در هوا: یکی از بازیکنان تیم دفاع، توپ ضربهخورده را قبل از برخورد با زمین در هوا بگیرد.
- بیرون کردن با پا: توپ به پای ضربهزن بخورد و داور تشخیص دهد که اگر پا نبود، توپ به دروازه میخورد.
- بیرون کردن با پرتاب: بازیکن دفاع قبل از رسیدن ضربهزن به خط ویکیت، توپ را به سمت دروازه پرتاب کند و چوبها را بیندازد.
هر تیم ۱۰ اوت میتواند بدهد (چون یازده نفر است، وقتی ۱۰ نفر اوت شوند، آخرین نفر دیگر همتیمی ندارد و نوبت تمام میشود).
«اور» و «اینینگ»: تقسیم بازی به واحدهای کوچک و بزرگ
هر بار که توپانداز توپ را به سمت ضربهزن پرتاب میکند، یک «توپ پرتاب شده» نام دارد. هر شش توپ پرتاب شده، یک «دور» (اور) را تشکیل میدهد. پس از پایان هر دور، توپانداز عوض میشود و از سمت دیگر ویکیت، نفر جدیدی توپ را پرتاب میکند. به کل نوبت ضربه زدن یک تیم (از اولین ضربهزن تا اوت شدن ۱۰ نفر یا تمام شدن تعداد دورهای تعیینشده) یک «اینینگ» میگویند. بسته به نوع مسابقه، هر تیم ممکن است یک یا دو اینینگ داشته باشد.
انواع مسابقات: سه قالب اصلی برای هر سلیقهای
کریکت سه شکل اصلی دارد:
- نوع بلندمدت (تست): قدیمیترین شکل که تا پنج روز طول میکشد. هر تیم دو نوبت ضربه میزند و بازیکنان باید استقامت بالایی داشته باشند.
- نوع یکروزه (۵۰ دوری): هر تیم فقط ۵۰ دور (یعنی ۳۰۰ توپ) فرصت دارد و کل مسابقه در یک روز تمام میشود.
- نوع بیست دوری (تیتوئنتی): پرطرفدارترین و سریعترین شکل. هر تیم فقط ۲۰ دور (۱۲۰ توپ) ضربه میزند و بازی حدود سه ساعت طول میکشد. این نوع پر از شش و چهار امتیاز است و بسیار مهیج میباشد.
جام جهانی کریکت (نوع ۵۰ دوری): بزرگترین رویداد ورزشی
جام جهانی کریکت هر چهار سال یک بار با فرمت ۵۰ دوری برگزار میشود. اولین دوره در سال ۱۹۷۵ در انگلستان بود. بهترین تیمهای جهان در این مسابقات شرکت میکنند. پرافتخارترین تیم، استرالیا است که شش بار قهرمان شده است. پس از آن، هند و هند غربی (مجموعه کشورهای کارائیب) هر کدام دو بار قهرمان شدهاند. پاکستان، سریلانکا و انگلستان نیز هر کدام یک بار این جام را بالای سر بردهاند. آخرین قهرمان این مسابقات (۲۰۲۳) استرالیا است.
انقلابی در جذابیت کریکت
از سال ۲۰۰۷، مسابقات قهرمانی جهان با فرمت بیست دوری آغاز شد. این مسابقات هر دو سال یک بار برگزار میشود و به دلیل کوتاه بودن، حتی افرادی که وقت زیادی ندارند نیز میتوانند آن را دنبال کنند. تماشاگران عاشق این قالب شدهاند؛ زیرا در هر لحظه ممکن است ضربههای شش امتیازی و حوادث غیرمنتظره رخ دهد. تیمهای هند، هند غربی و انگلستان هر کدام دو بار قهرمان این جام شدهاند. در آخرین دوره (۲۰۲۴) نیز هند موفق به کسب جام شد.
رقابتهای قدیمی و داغ
جدای از جامهای جهانی، برخی رقابتهای دو کشور با هم بسیار معروف و تاریخی هستند. قدیمیترین و داغترین رقابت، «خاکستر» نام دارد که از سال ۱۸۸۲ میان انگلستان و استرالیا برگزار میشود. این رقابت هر دو سال یک بار در قالب مسابقات بلندمدت (پنج روزه) انجام میشود و هواداران دو کشور شدیداً به آن اهمیت میدهند. همچنین یک تورنمنت دیگر به نام «جام قهرمانان» نیز هر چند سال یک بار با حضور هشت تیم برتر جهان برگزار میشود.
چرا کریکت اینقدر خاص است؟ جمعبندی برای یک تازهکار
کریکت ترکیبی از استراتژی، مهارت و هماهنگی تیمی است. زیبایی آن در تنوعش نهفته است: یک روز میتوانید یک مسابقه سه ساعته بیست دوری پر از شش و چهار ببینید، و روز دیگر یک نبرد پنج روزه که ممکن است حتی بدون برنده تمام شود! برای تازهکارها توصیه میشود ابتدا یک مسابقه کوتاه بیست دوری را تماشا کنند تا با ریتم و هیجان آن آشنا شوند. به تدریج با شنیدن اصطلاحات و دیدن صحنهها، همه چیز برایتان شیرین و قابل فهم میشود. کریکت نه فقط یک بازی، بلکه یک دنیای شیرین با داستانها و قهرمانان بینظیر است.