اگر روزی روزگاری رویای رسیدن به بهشت را در سر بپرورانید، بیشک کشمیر تصویری زنده از آن رؤیا خواهد بود. این سرزمین که در دامنه های سربه فلک کشیده هیمالیا جای خوش کرده، به دلیل چشم اندازهای مسحورکننده اش از دیرباز لقب «بهشت روی زمین» را یدک میکشد. از یک سو، کوهستانهای پوشیده از برف سفیدش با قله هایی چون «نانگا پربت» هر بینندهای را مبهوت عظمت خود میکنند، و از سوی دیگر، درههای سرسبز و عمیقش چون نگینی زمردین در دل طبیعت خودنمایی میکنند. این سرزمین، موزاییکی از فرهنگها و اقلیم هاست که هر گوشهاش داستانی برای گفتن دارد. کشمیر به دو بخش اصلی تقسیم میشود: کشمیر آزاد که تحت مدیریت پاکستان است و به عنوان یکی از امنترین و زیباترین مناطق برای گردشگری شناخته میشود، و جامو و کشمیر که تحت اشغال هند است و مرکز مناقشات دیرینه بین دو کشور محسوب میشود.
در این میان، کشمیر آزاد که در دامنه های جنوبی هیمالیا قرار گرفته، نگینی تمام نشدنی از زیبایی های بکر و دست نخورده است. این منطقه که از شمال به گلگت-بلتستان، از شرق به جامو و کشمیراشغالی، از جنوب به پنجاب و از غرب به خیبر پختونخوا محدود میشود، با طبیعتی رویایی، مردمی خونگرم و فرهنگی غنی، مقصدی ایدهآل برای هر طبیعت گرد و ماجراجویی است. مرکز این ایالت خودمختار، شهر زیبای مظفرآباد است که در کنار رودخانه خروشان «جهلم» قرار گرفته و در سال ۱۹۴۸ به عنوان پایتخت انتخاب شد. این شهر با تپه های سرسبز، پل های معلق و هوای خنک کوهستانی، دروازهای به سوی شگفتی های طبیعی کشمیر آزاد است.
بهترین مکان ها برای تماشا : گنجینه ای از شگفتی های طبیعی
برای لمس حقیقت این بهشت، باید راهی جاده های پرپیچ و خم آن شد. بدون شک، باشکوه ترین جاذبه کشمیر آزاد، دره نیلم (Neelum Valley) است. این دره که به حق آن را «قطعه ای از بهشت» نامیده اند، در شمال منطقه و در همسایگی مرزهای جامو و کشمیراشغالی واقع شده و با رودخانه های زلال، جنگل های انبوه و قله های پوشیده از برف، هر بیننده ای را مبهوت میکند. رودخانه «نیلم» با آبی فیروزه ای و خروشان خود، همچون رگی در کالبد این دره میتپد و به آن حیات میبخشد. در طول مسیر، آبشارهای متعدد و چشم اندازهای پانورامای آن، لحظاتی فراموش نشدنی برای بازدیدکنندگان رقم میزند.
یکی دیگر از نقاط دیدنی این منطقه، شهر دیدنی ریوالاکوت (Rawalakot) است که به دلیل احاطه شدن توسط تپه های سرسبز، به «شهر میوه ها» نیز معروف است. ریوالاکوت با هوای معتدل و باغهای سرسبز سیب، گیلاس و گردو، مقصدی عالی برای فرار از گرمای دشت های پاکستان است. در ادامه مسیر، مناطق بکری چون شارده (Sharda) که به بهشت گمشده معروف است و کِل (Kel) نیز با طبیعت بکر و رودخانه های زلال خود، چشم انتظار گردشگرانی هستند که به دنبال آرامش ناب هستند. هر کدام از این نقاط، قاب متفاوتی از یک نقاشی بینظیر را به نمایش میگذارند.
مهمان نوازی بینظیر و صنایع دستی نفیس کشمیر
اما کشمیر تنها به طبیعت زیبایش خلاصه نمیشود؛ روح این سرزمین در فرهنگ غنی و قلب گرم مردمش جریان دارد. مردم کشمیر آزاد که عمدتاً مسلمان و به زبانهای اردو، کشمیری و پوتواری سخن میگویند، به مهمان نوازی افسانهای خود شهره اند. ورود به یک خانه کشمیری، تجربه محبت بی پایان است. آنها با چای سنتی «کَهوا» (Kahwa) که با زعفران، هل و بادام تهیه میشود و طعمی بهشتی دارد، از مهمانان خود استقبال میکنند. این چای نه فقط یک نوشیدنی، بلکه نمادی از احترام و صمیمیت عمیق آنهاست.
هنگام ترک این سرزمین، باید گوشهای از هنر و ذوق آنها را با خود به یادگار ببرید. صنایع دستی کشمیر شهرتی جهانی دارد. معروفترین سوغات این منطقه، شالهای پشمینه (Pashmina) است که از کرک نرم بزهای کوهستانی «چانگتانهی» بافته میشود. این شالها که به دلیل لطافت، سبکی و گرمای فوقالعاده خود مشهورند، حاصل ماهرانه ترین انگشتانی هستند که نسل به نسل این هنر را حفظ کردهاند. علاوه بر این، قالی های دستباف کشمیر نیز با نقش ونگارهای ظریف و رنگهای طبیعی خود، جزو نفیس ترین صنایع دستی جهان به شمار میروند که ظرافت و پیچیدگی فرهنگ این سرزمین را به تصویر میکشند. این آثار هنری، زمزمه های تاریخی و فرهنگی مردم کشمیر را با خود حمل میکنند.
معیشت و اقتصاد: چالشها و فرصتها در جاده توسعه
اگرچه کشمیر آزاد از نظر منابع طبیعی و زیبایی بینظیر است، اما معیشت مردم آن عمدتاً بر پایه کشاورزی و دامداری استوار است. برنج غذای اصلی مردم را تشکیل میدهد و گندم، ذرت و جو نیز از دیگر محصولات کشاورزی این منطقه هستند. باغداری نیز بخش مهمی از اقتصاد را به خود اختصاص داده و میوه هایی با کیفیت عالی مانند سیب، زردآلو، آلبالو و گردو، بخشی از درآمد خانوارهای روستایی را تأمین میکند. علاوه بر کشاورزی، صنعت گردشگری نیز یکی از مهمترین ارکان اقتصاد این منطقه است. چشم اندازهای کم نظیر و هوای پاک، هر ساله هزاران گردشگر داخلی پاکستان و ماجراجویان خارجی را به سوی خود می کشاند.
کارشناسان معتقدند که بیکاری و عدم استفاده کافی از ظرفیتهای اقتصادی این منطقه، از چالشهای جدی پیش روی آن است. هرچند پروژههای عظیمی مانند کریدور اقتصادی چین و پاکستان (CPEC) امیدهایی را برای سرمایه گذاری در بخش انرژی و زیرساختهای این منطقه ایجاد کرده است، اما تحقق کامل این پتانسیل ها نیازمند عزمی جدی برای غلبه بر موانع موجود است.