تهدید شدید رئیسجمهور آمریکا علیه عمان و تهدید این کشور به بمباران، بازتابی از تغییر عمیق معادلات منطقه به ویژه در خلیج فارس است؛ جایی که آمریکا دیگر قدرت یکجانبه پیشین را ندارد و توان کنترل آن را از دست داده است.
همزمان با انتشار اخباری از گفتوگوی ایران و عمان درباره سازوکاری جدید برای مدیریت تردد کشتیها در تنگه هرمز، «علی باقری کنی» معاون دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران اعلام کرد که دو کشور در حال رایزنی مشترک برای تنظیم و مدیریت تردد شناورها از این آبراه استراتژیک هستند. بلافاصله پس از این رایزنیها، موج تهدیدهای آمریکا علیه عمان آغاز شد و به تدریج شدت گرفت.
دونالد ترامپ در ادعایی گفت: «تنگهها برای همه باز خواهند بود و تحت کنترل هیچکس نخواهند بود. ما مراقب آنها خواهیم بود. عمان مثل بقیه رفتار خواهد کرد، وگرنه مجبوریم آنها را بمبگذاری کنیم.»
پس از این اظهارات، وزیر خزانهداری آمریکا نیز هشدار داد: «دولت ایالات متحده هرگونه تلاش برای اعمال سیستم عوارض در تنگه هرمز را تحمل نخواهد کرد. بهویژه عمان باید بداند که وزارت خزانهداری آمریکا به طور تهاجمی هر بازیگری را که در تسهیل عوارض برای این تنگه نقش داشته باشد هدف قرار خواهد داد و هر شریکی که تمایل به آن داشته باشد مشمول جریمه خواهد شد.»
اظهارات تند ترامپ بیش از آنکه نشانه اقتدار باشد، بیانگر نگرانی عمیق آمریکا از تغییر موازنه قدرت در تنگه هرمز است. واقعیت این است که تحولات اخیر نشان داده دوران تصمیمگیری یکجانبه آمریکا در منطقه با چالشهای جدی روبهرو شده است.
آمریکا این روزها کشورهای عربی را با انواع تهدیدها از جمله فشار برای پیوستن به پیمان ابراهیم هدف قرار میدهد. تهدید عمان به عنوان یک کشور بیطرف و حتی همراه با آمریکا، برای بسیاری از مردم جهان جای تعجب داشت. این رفتار نشان میدهد که واشنگتن برای تحقق اهداف خود حتی کشورهای دوست را نیز تهدید میکند.
هر چند اگر این تهدیدها عملیاتی شود، خود آمریکا بیش از پیش زیر سؤال خواهد رفت؛ چراکه دیگر کشورهای عربی منطقه و همسایگان عمان، حالا میبینند که هر اقدام خلاف میل واشنگتن میتواند با تهدیدات شدید روبهرو شود. آمریکا تا این حد نشان داده که کشوری بیاعتبار و غیرقابل اعتماد است.
آنچه امروز در تنگه هرمز جریان دارد، صرفاً یک اختلاف بر سر عبور کشتیها یا قواعد دریایی نیست؛ بلکه نشانه ورود منطقه به مرحلهای تازه از بازتوزیع قدرت است. آمریکا که سالها خود را قدرت بلامنازع خلیج فارس میدانست، اکنون در برابر واقعیتی قرار گرفته که دیگر با ابزارهای سنتی قابل مهار نیست.
عصبانیت و ادبیات تند ترامپ علیه عمان، بیش از هر چیز نشاندهنده نگرانی واشنگتن از شکلگیری نظمی جدید است که در آن بازیگران منطقهای، بهویژه ایران، نقش تعیینکنندهتری بدون آمریکا پیدا کردهاند. در چنین شرایطی، تهدید نظامی و فشار اقتصادی نه نشانه اقتدار، بلکه علامت کاهش قدرت اقناعی و فرسایش هژمونی آمریکاست.
تنگه هرمز امروز تنها یک گذرگاه انرژی نیست؛ بلکه به صحنهای تبدیل شده که آینده موازنه قدرت در غرب آسیا در آن تعریف میشود؛ صحنهای که برخلاف گذشته، آمریکا دیگر تنها بازیگر تعیینکننده آن نیست.