تولد و تبار روحانی
روحالله مصطفوی موسوی رح، معروف به امام خمینی رح، در ۲۰ جمادیالثانی ۱۳۲۰ هجری قمری (مطابق ۲۴ سپتامبر ۱۹۰۲ میلادی) در شهر خمین، در خانوادهای عمیقاً مذهبی و اهل علم و اجتهاد دیده به جهان گشود . پدرش سید مصطفی موسوی، از روحانیون برجسته زمان خود بود که کمتر از پنج ماه پس از تولد روحالله، توسط خوانین و ظالمان محلی با حمایت عوامل دولت وقت به شهادت رسید . از همان کودکی، روحالله تحت سرپرستی مادری پرهیزکار به نام بانو هاجر و عمهای فداکار به نام صاحبه خانم رشد یافت و با فرهنگ شهادت و مبارزه با ظلم عجین شد. در سن ۱۵ سالگی، مادر و عمه خود را نیز از دست داد و برادر بزرگترش سید مرتضی (که بعدها به آیتالله پسندیده معروف شد) سرپرستی او را بر عهده گرفت .
دوران تحصیل و تکامل علمی
امام خمینی رح تحصیلات مقدماتی خود را در زادگاهش خمین آغاز کرد و دروس ادبیات و فقه را نزد اساتید محلی فراگرفت. در سال ۱۲۹۹ هجری شمسی (۱۹۲۰-۱۹۲۱ میلادی) برای ادامه تحصیل به سلطانآباد (اراک کنونی) رفت و سپس در سال ۱۳۰۱ به حوزه علمیه قم مهاجرت کرد . قم در آن زمان به عنوان مرکز علمی تشیع در حال شکوفایی بود و امام خمینی رح سالهای متمادی در محضر اساتید بزرگی همچون آیتالله حائری یزدی (بنیانگذار حوزه علمیه قم)، آیتالله بروجردی و آیتالله محمدعلی شاهآبادی به تحصیل پرداخت. او در فقه، اصول، فلسفه، عرفان و اخلاق به درجات عالی نائل آمد و در دهه ۱۳۳۰ به درجه اجتهاد مطلق و سپس به مقام «آیتالله العظمی» نایل گشت . امام خمینی رح علاوه بر تدریس علوم اسلامی، آثار گرانبهایی در فلسفه و عرفان از جمله شرح «مصباح الانس» و «تعلیقات بر اسفار اربعه» ملاصدرا از خود به جای گذاشت .
آغاز مبارزات سیاسی علیه استعمار و استبداد
امام خمینی رح در دهه ۱۳۳۰ شمسی با مشاهده وابستگی رژیم پهلوی به غرب، به ویژه پس از ملیسازی صنعت نفت توسط دکتر مصدق و سپس کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ (که با حمایت آمریکا و انگلیس علیه دولت ملی ایران ترتیب داده شد)، به صفوف مبارزان پیوست. اوج مخالفت علنی ایشان در سال ۱۳۴۱ (۱۹۶۲ میلادی) با تصویب «لایحه انجمنهای ایالتی و ولایتی» آغاز شد که شرط سوگند به قرآن را برای نمایندگان مجلس حذف کرده بود . امام خمینی با صدور پیامها و سخنرانیهای آتشین، این لایحه را محکوم کرد و رژیم را وادار به عقبنشینی نمود. در سال ۱۳۴۲، محمدرضا پهلوی «انقلاب سفید» را اعلام کرد که مجموعه اصلاحاتی با هدف سکولاریزاسیون جامعه، اعطای حقوق سیاسی به زنان، تغییر تقویم هجری به شاهنشاهی بود. امام خمینی رح در سخنرانی تاریخی عاشورای سال ۱۳۴۲ در مدرسه فیضیه قم، رژیم را به دلیل وابستگی به اسرائیل و آمریکا به شدت محکوم کرد و آن را «انقلاب سیاه» نامید .
قیام ۱۵ خرداد و تبعید
سخنرانی افشاگرانه امام خمینی در عصر عاشورا (۱۳ خرداد ۱۳۴۲) منجر به دستگیری ایشان در بامداد ۱۵ خرداد ۱۳۴۲ توسط ساواک شد. خبر دستگیری امام، قیامی عظیم و سراسری را در تهران، قم، شیراز، مشهد و دیگر شهرهای ایران برانگیخت. رژیم پهلوی با وحشیانهترین روشها، از جمله تیراندازی به مردم بیدفاع، این قیام را سرکوب کرد که صدها شهید و هزاران زخمی و بازداشتی بر جای گذاشت . امام خمینی رح پس از ۱۰ ماه حبس در زندان قصر و سپس حبس خانگی در تهران، در فروردین ۱۳۴۳ آزاد شد. اما ایشان بلافاصله پس از آزادی، به افشای «کاپیتولاسیون» (قرارداد اعطای مصونیت قضایی به نظامیان آمریکایی در ایران) پرداخت و در ۱۳ آبان ۱۳۴۳ سخنرانی کوبندهای علیه این لایحه خائنانه ایراد کرد. در پی این سخنرانی، امام خمینی را در نیمهشب ۱۳ آبان ۱۳۴۳ دستگیر و مستقیماً به ترکیه تبعید کردند .
دوران تبعید؛ از ترکیه تا نجف و پاریس
امام خمینی رح ابتدا به شهر «بورسا» در ترکیه تبعید شد و حدود ۱۱ ماه در آنجا در منزلی محقر تحت نظر مأموران حکومت پهلوی و ساواک زندگی کرد. از آنجا به عراق منتقل شد و در شهر نجف اشرف در جوار حرم مطهر امیرالمؤمنین علیه السلام ساکن گردید . در نجف، امام خمینی به مدت ۱۳ سال به تدریس فقه و اصول و فلسفه پرداخت و مهمترین اثر نظری خود یعنی نظریه «ولایت فقیه» را در قالب درسهای خارج فقه در مسجد اعظم نجف مطرح نمود. ایشان در این دوران، با ارسال نوارهای سخنرانی و اعلامیههای خود به ایران، شبکه عظیمی از مبارزان و روحانیون را سازماندهی کرد و رهبری معنوی مبارزه علیه رژیم را بر عهده داشت . با فشار رژیم بعثی عراق به دنبال توافق صدام حسین با شاه ایران، امام خمینی رح در مهر ۱۳۵۷ ناگزیر از عراق خارج شد و به پاریس رفت و در حومه آن در شهر «نوفللوشاتو» مستقر گردید . پاریس به پایگاه رسانهای انقلاب تبدیل شد و خبرنگاران جهان برای مصاحبه با ایشان به نوفللوشاتو میآمدند .
پیروزی انقلاب و سقوط رژیم شاه
با تشدید اعتراضات مردمی در داخل ایران، امام خمینی رح از پاریس رهبری بینظیری بر این خروش عظیم اعمال کردند. در دی ماه ۱۳۵۷، محمدرضا پهلوی ناگزیر ایران را ترک کرد و در ۱۲ بهمن ۱۳۵۷، امام خمینی رح پس از ۱۴ سال تبعید، با استقبال میلیونی مردم به تهران بازگشتند . ایشان بلافاصله دولت موقت را به نخستوزیری مهدی بازرگان منصوب کردند و در ۲۲ بهمن ۱۳۵۷، با اعلام بیطرفی ارتش و شکست نهایی رژیم پهلوی، انقلاب اسلامی به پیروزی رسید. در فروردین ۱۳۵۸، همهپرسی تعیین نظام سیاسی برگزار شد و مردم ایران با ۹۸٫۲ درصد آرا، به «جمهوری اسلامی» رأی مثبت دادند . در آذر ۱۳۵۸ نیز قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران در همهپرسی دیگری به تصویب رسید و امام خمینی به عنوان «رهبر» و «ولی فقیه» کشور معرفی گردید .
مبارزه بیامان با استعمار آمریکا و انگلیس
یکی از ارکان اصلی اندیشه سیاسی امام خمینی رح ، مبارزه با استعمار کهنه و نو به ویژه استعمار آمریکا و انگلیس بود. ایشان معتقد بودند که رژیم پهلوی یک «دست نشانده» آمریکا و انگلیس است که برای غارت منابع ایران و تحکیم سلطه غرب بر منطقه منصوب شده بود. مهمترین نماد این مبارزه، تسخیر لانه جاسوسی آمریکا در تهران در ۱۳ آبان ۱۳۵۸ بود که به «انقلاب دوم» معروف شد . امام خمینی رح با الهام از آموزههای عاشورا و نظریه «نه شرقی نه غربی»، سیاست خارجی ایران را بر پایه استقلال کامل و حمایت از مستضعفان جهان بنا نهاد. ایشان بارها انگلیس را «مار پیر» و آمریکا را «شیطان بزرگ» خواندند و تأکید کردند که استعمارگران هیچ گاه به دنبال آبادانی کشورهای اسلامی نبودهاند، بلکه فقط به دنبال منافع خود و تضعیف هویت اسلامی ملتها هستند.
سیاست قاطع و شفاف ایران در عدم به رسمیت شناختن اسرائیل
جمهوری اسلامی ایران از همان روزهای نخست پیروزی انقلاب، سیاستی اصولی و قاطع را در قبال رژیم صهیونیستی اسرائیل در پیش گرفته است. تهران تاکنون هرگونه فشار داخلی یا خارجی برای به رسمیت شناختن این رژیم را قاطعانه رد کرده و آن را یک «رژیم غاصب، اشغالگر و کودککش» میداند . وزیر امور خارجه ایران بارها اعلام کرده است که «ایران هرگز یک رژیم اشغالگر را که مرتکب نسلکشی و کشتار کودکان شده است، به رسمیت نخواهد شناخت» . ایران همچنین تأکید کرده که «راه حل دو دولتی» نمیتواند مشکل فلسطین را حل کند و تنها راه حل واقعی، «تشکیل یک دولت واحد دموکراتیک با مشارکت همه فلسطینیان، اعم از مسلمان، مسیحی و یهودی» از طریق برگزاری همهپرسی است . مقامات ارشد ایران از جمله رهبر معظم انقلاب بارها اسرائیل را «پایگاه تروریستی» و «تومور سرطانی» خواندهاند که «مبارزه با آن وظیفه همه مسلمانان است» .معنویت، از هوش سیاسی و ذکاوت مدیریتی کم نظیری برای رهبری جامعه برخوردار بودند.
میراث ماندگار و تأثیر بر جهان اسلام
امام خمینی رح به عنوان معمار انقلاب اسلامی و بنیانگذار نظام جمهوری اسلامی ایران، یکی از تأثیرگذارترین رهبران جهان در قرن بیستم به شمار میرود . ایشان با تکیه بر اصول اسلام ناب محمدی، شجاعت، استقامت و اعتماد به نیروی عظیم مردمی، توانست بزرگترین انقلاب مذهبی معاصر را رهبری کند و الگویی از حکومت دینی مبتنی بر آرای مردم ارائه دهد. امام خمینی سرانجام در تاریخ ۱۴ خرداد ۱۳۶۸ (۳ ژوئن ۱۹۸۹) بر اثر بیماری قلبی و سرطان در سن ۸۶ سالگی در تهران چشم از جهان فروبست . پیکر مطهر ایشان در جوار حرم مطهر حضرت عبدالعظیم حسنی در شهر ری و در محلی که امروزه «حرم مطهر امام خمینی رح» نامیده میشود، به خاک سپرده شد. میراث فکری و عملی ایشان همچنان به عنوان چراغ راه آزادیخواهان و مسلمانان جهان، به ویژه در فلسطین، لبنان، عراق، یمن و بحرین ادامه دارد و پیام مقاومت در برابر استکبار جهانی و حمایت از مستضعفان را زنده نگه داشته است. رهبر معظم انقلاب اسلامی ایران، آیتالله خامنهای، به عنوان جانشین ایشان، پرچم این راه را برافراشته نگه داشته و آرمانهای انقلاب اسلامی را ادامه داده است.