رسانههای جهانی با اشاره به این که احتمال دارد تهران نسخهٔ اصلاحشدهای از طرح خود را برای برقراری صلحی پایدار در خاورمیانه ارائه دهد، هشدار دادهاند که در صورت عدم پذیرش این پیشنهاد از سوی دولت آمریکا، بیم آن میرود که بار دیگر آتش نزاع و درگیری شعله ور شود. پروندهٔ جنگ در خاورمیانه، با وجود سکون ظاهری، همچنان بستر تحولاتی سرنوشتساز است. از یک سو، محاصرهٔ دریایی از سوی آمریکا ادامه دارد و از سوی دیگر، سایهٔ جنگ دوباره بر منطقه سنگینی میکند، هرچند تلاشهای دیپلماتیک برای حل بحران کماکان به قوت خود باقی است.
در تازهترین رویدادها، خبرگزاری «اکسیوس» به نقل از منابع مطلع گزارش داد که روز دوشنبه، استیو ویتکاف، فرستادهٔ ویژهٔ کاخ سفید، فهرستی از اصلاحیهها را برای ایران ارسال کرده است که محور اصلی آن بر گنجاندن دوبارهٔ موضوع هستهای در متن پیشنویس متمرکز میباشد. به گفتهٔ این منبع، یکی از اصلاحیهها دربرگیرندهٔ درخواستی است مبنی بر اینکه ایران متعهد شود تا زمانی که مذاکرات جریان دارد، هیچ اورانیوم غنیشدهای را از تأسیسات هستهای بمبارانشدهٔ خود خارج نکند و هیچگونه فعالیتی را در آن سایتها از سر نگیرد.
طرحی جدیدی در دستور کار است ؟
در آخرین تحولات مرتبط با بحران خاورمیانه، رسانههای آمریکایی مدعی شدهاند که تهران قصد دارد طرحی بازبینی شده را در اختیار واشنگتن قرار دهد. این در حالی است که طی هفتههای اخیر، ایران پیامی مکتوب مشتمل بر پیشنهادهای مورد نظر خود را به میانجیگران پاکستانی ارائه کرده بود. بر اساس گزارشها، ایران پیشنهاد گشودن تنگهٔ هرمز را در ازای تضمین پایان دائمی جنگ و حل و فصل پروندهٔ هستهای در مذاکرات بعدی مطرح کرده بود. در تاریخ ۲۸ آوریل، رویترز به نقل از یک مقام آمریکایی گزارش داد که دونالد ترامپ، رئیسجمهوری آمریکا، از طرح پیشنهادی ایران رضایت چندانی نداشته است؛ چرا که در آن به برنامهٔ هستهای ایران پرداخته نشده بود. همان مقام آگاه تصریح کرد: «او از این پیشنهاد راضی نیست.»
روز جمعه، ۱۱ اردیبهشت، شبکهٔ سیانان آمریکا به نقل از منابع پاکستانی گزارش داد که احتمال دارد ایران یک پیشنهاد صلح اصلاحشده را ارائه دهد. این منبع مطلع افزود که میانجیگران پیشبینی میکنند پس از رد نسخهٔ قبلی از سوی ترامپ، پاسخ تازهای داده شود. این منابع همچنین اظهار داشتند که با وجود تداوم فضای ابهام، نشانههایی از پیشرفت در مذاکرات قابل مشاهده است. از سوی دیگر، الجزیره به نقل از یک مقام ایرانی گزارش کرد که تهران پیشنهاد جدیدی را به میانجی پاکستانی ارائه کرده است.
ترامپ در ادعای پیروزی
در سوی دیگر، رئیسجمهور آمریکا همچنان بر این باور است که کشورش در جنگ علیه ایران به پیروزی قاطع دست یافته است. دونالد ترامپ مدعی شد که ایالات متحده در رویارویی با ایران پیروز شده، اما واشنگتن به دنبال «پیروزی با اختلاف بیشتر» است. ترامپ پنجشنبه شب در گفتوگو با شبکهٔ «نیوزمکس» ادعا کرد که ایران «از نظر نظامی و اقتصادی به شدت تضعیف شده» و برای بازسازی به حدود ۲۰ سال زمان نیاز دارد. وی افزود که دستاوردهای نظامی به تنهایی کافی نیست و آمریکا باید از تهران تضمین بگیرد که هرگز به سلاح هستهای دست نخواهد یافت. به گزارش الجزیره، ترامپ همچنین مدعی شد که ایران بسیار مشتاق رسیدن به توافق است و تأکید کرد: «من آنچه را که با ایران رخ میدهد جنگ نمینامم، بلکه عملیات نظامی مینامم. عملیات نظامی علیه ایران باید مدتها پیش آغاز میشد.» او در ادامه گفت: «هیچکس به جز خودم و چند نفر دیگر نمیداند که بحثها سر چه چیزی است.»
در همین حال، کانال ۱۲ اسرائیل گزارش داده است که تلآویو خود را برای اعلام ناکامی مذاکرات تهران-واشنگتن آماده میکند. این رسانه به نقل از برخی مقامهای اسرائیلی اعلام کرد که در صورت فروپاشی مذاکرات، ممکن است واشنگتن به اسرائیل اجازه دهد تا تأسیسات انرژی ایران را هدف قرار دهد. از سوی دیگر، منابع آمریکایی خبر دادند که مقامهای ارشد نظامی ایالات متحده، پنجشنبه ۳۰ آوریل، در جلسهای با دونالد ترامپ، طرحهایی تازه برای گزینهها و اقدامات نظامی احتمالی علیه ایران را به رئیسجمهور آمریکا ارائه کردهاند. باراک راوید، خبرنگار اکسیوس، با انتشار پستی در شبکهٔ ایکس در این باره نوشت که دو مقام آمریکایی اعلام کردهاند: برد کوپر، فرمانده سنتکام، و دن کین، رئیس ستاد مشترک نیروهای مسلح ایالات متحده، در جلسهای ۴۵ دقیقهای، دونالد ترامپ را از برنامههای تازه برای اقدام نظامی احتمالی علیه ایران آگاه ساختهاند.
نکتهٔ جالب توجه در میان این تحولات آن است که ضربالاجل شصتروزهٔ دونالد ترامپ برای دریافت مجوز کنگره به منظور ادامهٔ جنگ با ایران، جمعه ۱۱ اردیبهشتماه، ساعت هفت و نیم صبح به وقت تهران (نیمهشب به وقت واشنگتن) به پایان رسید. با این وجود، انتظار نمیرود که این رویداد به ختم فوری جنگ منجر شود.
دیپلماسی فشرده
در میانهٔ شرایط کنونی، ارسال پیامها و گفتوگوهای دیپلماتیک برای حل بحران فعلی همچنان تداوم دارد. در آخرین تحولات مرتبط با این زمینه، وزیر امور خارجهٔ جمهوری اسلامی ایران و مسئول سیاست خارجی اتحادیهٔ اروپا با یکدیگر گفتوگو کردند. به گزارشها، سید عباس عراقچی، وزیر امور خارجهٔ ایران، صبح جمعه (اول ماه مه) در تماس تلفنی با کایا کالاس، مسئول سیاست خارجی اتحادیهٔ اروپا، دربارهٔ آخرین تحولات منطقهای و بینالمللی رایزنی و تبادل نظر کرد. همچنین عراقچی در تماسهای تلفنی جداگانه با وزرای خارجهٔ ترکیه، مصر، قطر، عربستان، عراق و جمهوری آذربایجان، آنان را از آخرین مواضع و ابتکارات جمهوری اسلامی ایران برای پایان دادن به جنگ و تجاوز آمریکا و رژیم صهیونیستی آگاه ساخت.
از سوی دیگر، رؤسای جمهور آمریکا و روسیه، چهارشنبه ۲۹ آوریل، در یک تماس تلفنی دربارهٔ جنگ ایران به رایزنی پرداختند. یوری اوشاکوف، مشاور سیاست خارجی ولادیمیر پوتین، اعلام کرد که این گفتوگو بیش از ۹۰ دقیقه به طول انجامید و در جریان آن، رئیسجمهور روسیه هشدار داد که احتمال ازسرگیری عملیات آمریکا در ایران اقدامی خطرناک خواهد بود، اما همزمان از تصمیم ترامپ برای تمدید آتشبس در منطقه استقبال کرد. اوشاکوف افزود که پوتین تأکید کرد اگر آمریکا و اسرائیل بار دیگر به اقدام نظامی روی آورند، پیامدهای آن نه تنها برای ایران و کشورهای همسایه، بلکه برای کل جامعهٔ جهانی اجتنابناپذیر و بسیار ویرانگر خواهد بود. ترامپ نیز در این باره اعلام کرد که گفتوگوی بسیار خوبی با همتای روسی خود داشته و معتقد است که جنگها در ایران و اوکراین ممکن است در «بازهٔ زمانی مشابهی» پایان یابند. وی همچنین گفت که پوتین پیشنهاد کمک برای انتقال اورانیوم مدفونشده در ایران به روسیه را مطرح کرده، اما او ترجیح میدهد پوتین به جای این موضوع، بر پایان دادن به جنگ اوکراین تمرکز کند.
سایه تهدید نظامی
شبکهٔ سیانان روز جمعه گزارش داد که با وجود تلاشهای دیپلماتیک در روزهای اخیر، بنبست فعلی در روندهای دیپلماتیک، خطر شروع مجدد درگیریها را همچنان در سطح بالا نگه داشته است. این شبکه به نقل از میانجیگران پاکستانی نوشت که پیشنهاد اصلاحشدهٔ ایران میتواند راهگشای خروج از بنبست موجود باشد، اما به شرطی که طرفین بتوانند بر سر خواستههای خود به نقطهٔ اشتراک برسند. منابع آگاه در این رابطه عنوان کردند که میانجیگران پاکستانی کماکان معتقدند دستیابی به توافق میان تهران و واشنگتن ممکن است و تلاشها برای تحقق این هدف به گونهای بیوقفه ادامه دارد.
از سوی دیگر، به گزارش الجزیره، آنتونیو گوترش، دبیرکل سازمان ملل متحد، در پیامی نسبت به پیامدهای ویرانگر بحران رو به گسترش در خاورمیانه هشدار داد. وی روز جمعه تأکید کرد که با گذشت هر ساعت، ابعاد این بحران به طرز چشمگیری وخیمتر میشود. سیانان در این باره گزارش داد: روشن نیست که در روزهای آینده چه روی خواهد داد. اگر پیشنهاد جدید ایران به آمریکا مورد موافقت کاخ سفید قرار نگیرد، بسیاری نگران آن هستند که نزاع و جنگ بار دیگر چیره شود؛ زیرا عدم توافق بر سر مفاد صلح، معمولاً نتیجهای جز تداوم تنش در پی نخواهد داشت.