ترکیه و عربستان سعودی در تلاش برای احیای راهآهن تاریخی حجاز و گسترش آن تا سواحل عمان هستند؛ طرحی که میتواند وابستگی منطقه به تنگه هرمز را کاهش داده و نقشه ژئوپلیتیک غرب آسیا را دگرگون کند.
نزدیک به یک قرن از آخرین دوره فعالیت قطارهای راهآهن حجاز میان دمشق و مدینه میگذرد. اکنون آنکارا و ریاض قصد دارند این مسیر تاریخی را نه تنها باززندهسازی، بلکه تا کرانههای اقیانوس هند در عمان ادامه دهند؛ پروژهای که در صورت عملی شدن، به یکی از مهمترین کریدورهای جایگزین تنگه هرمز تبدیل خواهد شد.
عبدالقادر اورالاوغلو، وزیر حملونقل ترکیه، روز یکشنبه (۱۷ خرداد) از گفتوگوهای فشرده با عربستان برای اتصال شبکه ریلی ترکیه به این کشور و سپس به عمان خبر داد. به گفتهٔ وی، این کریدور که از جنوب اروپا آغاز و به اقیانوس هند ختم میشود، افزون بر حمل بار، در جابجایی زائران و رونق گردشگری نیز نقش مهمی ایفا خواهد کرد.
بر اساس برنامه اعلامشده، در گام نخست شبکه ریلی ترکیه به حلب متصل میشود. سپس مسیر تاریخی از حلب، دمشق و اردن عبور کرده، وارد عربستان میشود و نهایتاً به عمان میرسد. ترکیه، سوریه و اردن به تازگی تفاهم سهجانبهای برای نوسازی زیرساختهای ریلی امضا کردهاند. همزمان، مقامات سوری از تهیهٔ نقشه راه سهساله برای اجرایی کردن این طرح خبر دادهاند.
با این حال، مسیر آسان نیست. جنگ داخلی سوریه زیرساختهای ریلی این کشور را به شدت تخریب کرده است. از مجموع ۲۸۰۰ کیلومتر شبکه ریلی سوریه، تنها حدود ۱۰۵۰ کیلومتر قابل بهرهبرداری است. بازسازی کامل به حدود ۵.۵ میلیارد دلار سرمایهگذاری و سه تا پنج سال زمان نیاز دارد.
علاوه بر این، ریلهای تاریخی راهآهن حجاز از نوع باریک (۱۰۵۰ میلیمتر) هستند، در حالی که استاندارد جهانی ریلهای مدرن ۱۴۳۵ میلیمتر است. این ناهماهنگی به معنای بازسازی بخش قابل توجهی از مسیر خواهد بود. تفاوت در استانداردهای سیگنالدهی و تجهیزات نیز بر هزینههای پروژه میافزاید.
پروژه احیای راهآهن حجاز تنها به ریل محدود نمیشود. برنامهٔ توسعه شامل جادهها، حملونقل دریایی، لجستیک مرزی و ارتقای بنادر نیز هست. ترکیه امیدوار است با تکمیل این کریدور در بازهٔ چهار تا پنج ساله، جایگاه خود را به عنوان قطب ترانزیت میان اروپا، غرب آسیا و خلیج فارس تثبیت کند.
با این وجود، چالشهای سیاسی از وضعیت ناپایدار سوریه گرفته تا رقابتهای منطقهای و همچنین تأمین مالی ۵.۵ میلیارد دلاری بازسازی، پرسشهای جدی پیش روی تحقق این رویای ریلی قرار داده است.