برخلاف تصور رایج که اغلب دو کشور همسایه را در عرصه اقتصادی رقیب یکدیگر میبیند، اقتصاد ایران و پاکستان نه تنها رقابتی نیست، بلکه به شکلی منحصربهفرد مکمل یکدیگر است. این مکملبودن ریشه در ساختارهای متفاوت تولیدی، اقلیمهای متنوع، نیازهای صنعتی و موقعیت ژئواکونومیک دو کشور دارد. در حالی که پاکستان به عنوان یک قدرت کشاورزی و صنایع سبک مطرح است، ایران در حوزه انرژی، پتروشیمی و صنایع سنگین حرف اول را میزند. این دو puzzle در کنار هم میتوانند یک بلوک اقتصادی پایدار و خودکفا در غرب آسیا تشکیل دهند.
۱. مزیتهای کشاورزی و صنایع تبدیلی پاکستان
پاکستان با برخورداری از شبکه آبی عظیم مبتنی بر رود سند، اقلیم چهارفصل و زمینهای حاصلخیز، یکی از ده تولیدکننده بزرگ جهان در بسیاری از محصولات کشاورزی است:
غلات و برنج: پاکستان چهارمین تولیدکننده برنج در جهان و صادرکننده بزرگ برنج باسماتی به ایران است. در سالهای اخیر، پاکستان جایگزین اصلی هند در تأمین برنج مورد نیاز ایران شده است.
منسوجات و پوشاک: پاکستان پنجمین تولیدکننده بزرگ پنبه در جهان و دارای زنجیره کامل صنعت نساجی (از نخ تا پوشاک آماده) است. محصولاتی مانند نخ، پارچههای نخی، ملحفه، حوله و پوشاک آماده پاکستان، با کیفیت رقابتی و قیمت مناسب، نیاز بازار ایران را تکمیل میکنند.
میوه و سبزیجات: پاکستان تولیدکننده بزرگ مرکبات (به ویژه کینو)، انبه، سیب، انار و خرماست. این محصولات در فصول مختلف مکمل تولیدات داخلی ایران هستند.
مواد غذایی فرآوریشده: صنایع تبدیلی پاکستان در حوزه قند، روغن خوراکی، بیسکویت، نوشیدنیها و کنسانتره میوه رشد چشمگیری داشته است.
۲. مزیتهای انرژی، شیمیایی و پتروشیمی ایران
ایران با داشتن دومین ذخایر بزرگ گاز جهان و چهارمین ذخایر نفت، یک غول انرژی و صنایع پاییندستی آن است:
گاز طبیعی: ایران میتواند از طریق خط لوله صلح (IP) گاز مورد نیاز صنایع و نیروگاههای پاکستان را تأمین کند. این گاز جایگزین مناسبی برای الانجی گرانقیمت وارداتی پاکستان است.
محصولات پتروشیمی: ایران تولیدکننده بزرگ اوره (کود شیمیایی)، متانول، اتیلن، پلیاتیلن، پلیپروپیلن، مواد پلاستیک و لاستیک مصنوعی است. پاکستان که کشاورزی عظیمی دارد، به شدت به واردات کود اوره نیازمند است. همچنین صنایع بستهبندی و خودروسازی پاکستان مصرفکننده عمده پلیمرهای ایرانی هستند.
مواد شیمیایی پایه: ایران در تولید اسیدها، حلالها، مواد شوینده پایه، رنگها و رزینهای صنعتی توان بالایی دارد که مواد اولیه بسیاری از کارخانههای پاکستان است.
فرآوردههای نفتی: قیر، روغن پایه، وکیوم باتوم و دیگر فرآوردههای سنگین نفتی ایران، نیاز صنایع ساختمانی و راهسازی پاکستان را تأمین میکند.