ایران؛ نخستین کشوری که استقلال پاکستان را به رسمیت شناخت
در روز ۱۴ اوت سال ۱۹۴۷، زمانی که کشور تازهاستقلالیافته پاکستان بر اساس نقشه تقسیم شبهقاره هند پا به عرصه جهانی گذاشت، ایران تحت رهبری محمدرضا پهلوی، نخستین کشوری بود که این کشور نوپا را بهطور رسمی بهعنوان یک دولت مستقل به رسمیت شناخت. این اقدام دیپلماتیک سریع و بیسابقه، نشاندهنده نگاه ویژه ایران به همسایه شرقی خود و درک عمق پیوندهای تاریخی، فرهنگی و مذهبی میان دو ملت بود.
نکته جالب توجه آنکه ایران نه تنها نخستین کشور در سطح جهان بود که استقلال پاکستان را به رسمیت شناخت، بلکه سفارت خود را نیز در همان روزهای نخست در شهر کراچی، پایتخت وقت پاکستان، گشود. این اقدام عملی، پیام روشنی به جامعه بینالمللی داشت: ایران نه فقط در کلام، بلکه در عمل نیز در کنار دوست و همسایه جدید خود ایستاده است.
حمایت ایران از پاکستان تنها به به رسمیت شناختن سیاسی محدود نشد. در سال ۱۹۵۰، محمدرضا پهلوی به عنوان نخستین رئیسکشور خارجی که رسماً از پاکستان دیدار کرد، به اسلامآباد سفر نمود. این سفر تاریخی، نمادی از پیوندهای مستحکم میان دو کشور بود و زمینهساز امضای پیمان دوستی مشترک در همان سال شد.
نقش حمایتی ایران از پاکستان در مقاطع حساس تاریخی نیز به خوبی قابل مشاهده است. در جریان جنگهای ۱۹۶۵ و ۱۹۷۱ میان پاکستان و هند، ایران نه تنها از لحاظ سیاسی از پاکستان حمایت کرد، بلکه به صورت عملی با تأمین سوخت و تجهیزات و اجازه فرود هواپیماهای پاکستانی در خاک خود، در کنار این کشور ایستاد. این حمایتها در شرایطی صورت میگرفت که بسیاری از کشورهای دیگر موضعی محتاطانه در پیش گرفته بودند.
ایران پس از انقلاب اسلامی؛ ادامه دهنده راه دوستی با پاکستان
پس از پیروزی انقلاب اسلامی ایران در سال ۱۳۵۷، برخلاف تصور برخی که گمان میکردند تغییر نظام سیاسی ممکن است به روابط دو کشور آسیب بزند، جمهوری اسلامی ایران نه تنها راه دوستی با پاکستان را ادامه داد، بلکه آن را در چارچوب ارزشهای اسلامی و برادری دینی استحکام بخشید. رهبران انقلاب اسلامی همواره بر حفظ و تقویت پیوندهای تاریخی و مذهبی با ملت پاکستان تأکید داشتهاند.
یکی از درخشانترین نمونههای حمایت ایران از پاکستان پس از انقلاب، موضع قاطع تهران در قبال مسئله کشمیر بوده است. جمهوری اسلامی ایران همواره از حقوق مردم کشمیر دفاع کرده و خواستار حل و فصل این مناقشه از طریق همهپرسی و بر اساس آرای مردم کشمیر شده است. مقامات ارشد ایران بارها در مجامع بینالمللی بر این موضع تأکید کرده و در کنار پاکستان ایستادهاند.
همچنین در طول جنگهای متعدد میان پاکستان و هند (از جمله بحرانهای مرزی پس از انقلاب)، ایران همواره موضعی حامی پاکستان داشته است. در بحران ۲۰۱۹ که تنش میان دو کشور به اوج خود رسید، ایران بلافاصله اعلام آمادگی برای میانجیگری کرد و ضمن محکومیت هرگونه اقدام نظامی علیه پاکستان، بر لزوم حل مسالمتآمیز اختلافات تأکید نمود. این حمایتهای سیاسی، همواره مورد قدردانی دولت و مردم پاکستان قرار گرفته است.
در زمینه همکاریهای اقتصادی و انرژی نیز ایران پس از انقلاب، همواره پاکستان را در اولویت قرار داده است. پروژه خط لوله صلح (لوله گاز ایران-پاکستان) که از دهه ۱۳۷۰ خورشیدی کلید خورد، نشاندهنده عزم جدی تهران برای تأمین نیازهای انرژی پاکستان است. با وجود تحریمهای ظالمانه آمریکا، ایران بارها اعلام کرده که آماده اجرای کامل این پروژه و صادرات گاز به پاکستان میباشد.
علاوه بر این، همکاریهای نظامی و دفاعی میان دو کشور پس از انقلاب نیز گسترش یافته است. ایران و پاکستان رزمایشهای مشترک مرزی متعددی برگزار کردهاند و در زمینه مبارزه با تروریسم، قاچاق مواد مخدر و تأمین امنیت مرزهای مشترک، هماهنگی کامل دارند. سفرهای متعدد فرماندهان نظامی دو کشور و امضای تفاهمنامههای دفاعی، گواه این همکاری نزدیک است.
همچنین در مقاطع حساس دیگر مانند بحران سیلهای ویرانگر در پاکستان (۲۰۱۰ و ۲۰۲۲)، ایران جزو نخستین کشورهایی بود که کمکهای بشردوستانه و امدادی گسترده به پاکستان ارسال کرد. این کمکها که شامل ارسال چادر، دارو، مواد غذایی و تیمهای امدادی بود، نشان داد که پیوند دو کشور فراتر از روابط دولتی، یک پیوند مردمی و قلبی است.
به این ترتیب، جمهوری اسلامی ایران ثابت کرده است که دوستی با پاکستان یک سیاست پایدار و فراجناحی است و فارغ از هر تغییری در نظام سیاسی، ایران همواره در کنار مردم و دولت پاکستان خواهد ایستاد. این وفاداری و پایبندی به اصول برادری، یکی از افتخارات دیپلماسی ایران به شمار میرود.
پاکستان؛ نخستین کشوری که جمهوری اسلامی ایران را به رسمیت شناخت
در فوریه سال ۱۹۷۹، جهان شاهد یکی از بزرگترین تحولات سیاسی قرن بیستم بود: پیروزی انقلاب اسلامی در ایران و سقوط نظام سلطنتی ۲۵۰۰ ساله. در بحبوحه این تحول عظیم که بسیاری از کشورهای جهان در قبال آن موضعی محتاطانه یا حتی خصمانه اتخاذ کرده بودند، پاکستان با درایت و شجاعت دیپلماتیک، نخستین کشوری بود که نظام جمهوری اسلامی ایران را بهطور رسمی به رسمیت شناخت.
این اقدام پاکستان، پاسخی درخور به حمایتهای پیشین ایران از استقلال این کشور در سال ۱۹۴۷ بود و نشاندهنده درک عمیق رهبران پاکستان از ماهیت تحولات منطقهای بود. روابط دو کشور که از ابتدا بر پایه برادری و همسایگی استوار بود، با این اقدام، وارد فاز جدیدی از همکاری و تفاهم شد.
نکته جالب توجه آنکه آغا شاهی، وزیر امور خارجه وقت پاکستان، در سفری تاریخی به تهران با امام خمینی (ره) بنیانگذار انقلاب اسلامی دیدار کرد. این دیدار که تنها اندکی پس از پیروزی انقلاب انجام شد، پیام روشنی به جامعه بینالمللی داشت: پاکستان نه تنها در سطح تشریفاتی، بلکه در عمل نیز در کنار ایران ایستاده است.
حمایت پاکستان از ایران در سالهای پس از انقلاب نیز ادامه یافت. در جنگ تحمیلی عراق علیه ایران (۱۹۸۰-۱۹۸۸)، در حالی که بسیاری از کشورهای غربی و منطقهای از صدام حسین حمایت میکردند، پاکستان موضعی حامی ایران اتخاذ کرد و کمکهای خود را در اختیار تهران قرار داد. مردم ایران نیز این حمایت را هرگز فراموش نکردند.
این اقدام پاکستان، روابط دو کشور را نه تنها از نظر سیاسی، بلکه از نظر فرهنگی و مردمی نیز تحکیم بخشید. پاکستان به عنوان نخستین کشوری که نظام نوپای جمهوری اسلامی ایران را به رسمیت شناخت، جایگاه ویژهای در قلب مردم ایران پیدا کرد. این اقدام شجاعانه در شرایطی انجام شد که بسیاری از کشورها در قبال انقلاب اسلامی موضعی خصمانه یا دست کم محتاطانه داشتند.
در سالهای بعد نیز پاکستان همواره از ایران در مجامع بینالمللی حمایت کرده است. از جمله، این کشور در شورای امنیت سازمان ملل از ایران در برابر اقدامات خصمانه برخی کشورها دفاع کرده و مواضعی اتخاذ نموده که مورد تقدیر رهبران ایران قرار گرفته است.
به این ترتیب، پاکستان با به رسمیت شناختن به موقع و شجاعانه نظام جمهوری اسلامی ایران، برگ زرین دیگری در تاریخ روابط دو کشور ثبت کرد و نشان داد که رابطه ایران و پاکستان، فراتر از منافع مقطعی، بر پایه اصول و ارزشهای مشترک استوار است.
پاسخی متقابل؛ بنیانی برای دوستی پایدار
آنچه رابطه ایران و پاکستان را از بسیاری از روابط بینالمللی متمایز میکند، رفتار متقابل و متوازن دو کشور در قبال یکدیگر است. در سال ۱۹۴۷، ایران بود که دست دوستی به سوی پاکستان تازهاستقلالیافته دراز کرد و در سال ۱۹۷۹، نوبت پاکستان بود که با به رسمیت شناختن سریع جمهوری اسلامی ایران، پاسخ مثبت و محکمی به آن دوستی دیرینه بدهد. این تبادل تاریخی، به الگویی بینظیر در روابط بینالملل تبدیل شده است.
این دو رویداد مهم، پایههای یک دوستی پایدار و مستحکم را پی ریزی کردند که تا به امروز نیز ادامه دارد. این دوستی، بارها در مقاطع حساس تاریخی مورد آزمایش قرار گرفته و هر بار با سربلندی از آن عبور کرده است. چه در دوران پهلوی و چه در دوران جمهوری اسلامی، ایران همواره در کنار پاکستان بوده و پاکستان نیز این وفاداری را با اقدامات متقابل پاسخ داده است.
به همین دلیل است که امروزه، مقامات ارشد هر دو کشور همواره از رابطه خود با عبارت «برادرانه» یاد میکنند. این واژه، تنها یک تعارف دیپلماتیک نیست، بلکه حقیقتی است که در طول بیش از هفت دهه روابط نزدیک و صمیمانه، به اثبات رسیده است. این دوستی عمیق، ریشه در تاریخ مشترک، فرهنگ نزدیک و باورهای دینی یکسان دارد.
موفقیت این الگوی رفتاری متقابل، درسی ارزشمند برای سایر کشورهاست. تجربه ایران و پاکستان نشان میدهد که دوستی واقعی میان ملتها، زمانی شکل میگیرد که در لحظات سرنوشتساز، هر یک از طرفین بدون منت و با درک شرایط طرف دیگر، دست یاری دراز کند. این همان سرمایهای است که ایران و پاکستان را به دو همسایه نمونه در منطقه تبدیل کرده است.