با اعلام عضو اتاق بازرگانی، ایران با قرار گرفتن در میان سه کشور برتر جهان از نظر ظرفیت ترانزیتی و حضور در ۸ تا ۹ کریدور مهم منطقهای از توان بالایی برای خنثیسازی آثار محاصره دریایی برخوردار شده است.
علی ریگی میرجاوه، عضو اتاق بازرگانی ایران و پاکستان، روز یکشنبه ۱۰ خرداد اعلام کرد: «ایران اکنون در میان سه کشور برتر جهان از نظر ظرفیت ترانزیتی قرار گرفته است.»
به گفته وی، ایران در ۸ تا ۹ کریدور مهم منطقهای حضور دارد و با ظرفیت بالقوه ترانزیت سالانه حدود ۸۰ میلیون تن کالا و ارتباط ترانزیتی با ۵۰ کشور، عملاً امکان موفقیت هر گونه محاصره دریایی را بسیار محدود کرده است. این در حالی است که در صورت بهرهبرداری کامل از ظرفیتهای موجود، ایران میتواند سهم ۲۵ درصدی از بازار جهانی ترانزیت را به خود اختصاص دهد.
با این حال، حتی اگر ایران بتواند با اتکا به ظرفیتهای مرزی، محاصره را کاملاً بیاثر کند، رفع کامل آن همچنان در دستور کار قرار دارد. محسن رضایی، فرمانده اسبق سپاه پاسداران، تأکید کرده است: «برای رفع محاصره در صورت لزوم از ابزارهای نظامی هم استفاده میکنیم.»
در میان کارشناسان اقتصادی، دو دیدگاه متفاوت نسبت به توان ایران برای مقابله با محاصره دریایی وجود دارد:
- سینا صدر، کارشناس اقتصادی، هشدار میدهد که تداوم محاصره دریایی میتواند آثار فلجکنندهای بر اقتصاد کشور داشته باشد. به اعتقاد او، کشور از نظر زمان (حداقل ۳ سال) و همچنین منابع مالی با محدودیتهایی برای فعالسازی کامل مسیرهای ترانزیتی جایگزین بنادر جنوبی مواجه است.
- در مقابل، سامان رضایی، کارشناس دیگر اقتصادی، معتقد است ملاحظات شرایط جنگی در بودجه سال جاری پیشبینی شده است و تمایل کشورهای همسایه به توسعه کریدورهای جدید، همراه با دانش بومی، زمان و هزینه لازم برای توسعه این مسیرها را تا ۵۰ درصد کاهش داده است.
بر اساس ارزیابی کریدور شمال–جنوب (INSTC)، ایران سه مسیر جایگزین برای بنادر جنوبی در اختیار دارد:
۱. بنادر خزر (انزلی، کاسپین، امیرآباد) – از طریق کریدور شمال–جنوب به روسیه، آسیای مرکزی و اروپا متصل میشوند. با توسعهای ۶ تا ۱۸ ماهه میتوانند ظرفیت ترانزیتی را افزایش دهند.
۲. کریدور ارمنستان
۳. محور شرق
علاوه بر این، بندر چابهار با ظرفیت فعلی ۸ میلیون تن و امکان توسعه تا ۳۰ میلیون تن، مسیر اصلی تجارت با هند، افغانستان و آسیای مرکزی محسوب میشود. این بندر در کنار مسیرهای عبوری از پاکستان، ظرفیت ترانزیتی ایران را چندین برابر میکند.