نگاه نو – دولت پاکستان یک طرح جامع اصلاحاتی برای ایجاد تغییرات اساسی در نظام حکمرانی ناحیه پایتختی اسلامآباد (ICT) تهیه کرده است.
این طرح شامل ایجاد یک دولت منطقهای منتخب، پایان دادن به پراکندگی و ناهماهنگی میان نهادها، و حرکت به سمت یک مدل یکپارچه «شهر هوشمند» است تا بتواند ارائه خدمات و برنامهریزی شهری بلندمدت را در پایتخت فدرال بهبود بخشد.
گزارشی ۱۳۸ صفحهای تحت عنوان «مدل حکمرانی ICT» به سرپرستی احسن اقبال، وزیر برنامهریزی و رهبری یک کمیته عالیرتبه، تهیه شده است. دلیل تهیه این گزارش نگرانی از این واقعیت بود که اسلامآباد از یک پایتخت اداری برنامهریزیشده فراتر رفته و به شهری بزرگ با جمعیتی بیش از ۲ میلیون و ۴۰۰ هزار نفر تبدیل شده است، اما توسعه نهادی همگام با این رشد پیش نرفته است.
این گزارش به نخستوزیر شهباز شریف ارائه شده است. نکته محوری پیشنهاد، ایجاد «دولت نماینده ناحیه پایتختی اسلامآباد» (ICTG) است که از خودمختاری اداری و مالی برخوردار خواهد بود، همتراز با دولتهای ایالتی عمل میکند و در عین حال جایگاه فدرال اسلامآباد نیز حفظ میشود.
طبق ساختار پیشنهادی، مجلسی برای ناحیه پایتختی اسلامآباد متشکل از ۲۷ عضو ایجاد خواهد شد که ۲۱ عضو به طور مستقیم انتخاب میشوند، پنج جایگاه برای زنان و یک جایگاه برای اقلیتها اختصاص مییابد. این مجلس رئیس خود را انتخاب خواهد کرد که ممکن است عنوان «سروزیر» یا «شهردار» به او داده شود؛ این تصمیم را دولت فدرال خواهد گرفت.
بر اساس این طرح، تمامی اختیارات به جز امنیت و نظم عمومی و برنامهریزی جامع به دولت ICT واگذار میشود و آن دو موضوع به دلیل جایگاه پایتختی در سطح فدرال باقی میمانند. همزمان، مسئولیتهای اداری که در اختیار وزارتخانههای فدرال و نهادهایی همچون سازمان توسعه سرمایه (CDA) است، به دولت ICT منتقل میشود تا همپوشانی اختیارات و تضاد نهادی پایان یابد.
بسته اصلاحاتی همچنین شامل پیشنهاد «قانون جامع دولت ناحیه پایتختی اسلامآباد» است که بر اساس آن قوانین موجود شهرداری و توسعه در یک چارچوب حقوقی واحد تجمیع میشود.
دولت ICT بر اساس آییننامه اجرایی خود کار خواهد کرد که در آن ساختار وزارتخانهها، سلسلهمراتب اداری و اختیارات مالی به وضوح تعریف شده است. برای اجرا، گزارش ایجاد چندین کمیته را توصیه کرده است. یک کمیته قانونگذاری، قوانین را تدوین میکند که شامل وزیر قانون، یکی از اعضای مجلس ملی از ICT، دبیران قانون و امور داخلی، رئیس CDA و سایر اعضا خواهد بود.
یک کمیته مالی به ریاست وزیر برنامهریزی، نحوه تخصیص منابع مالی و استفاده از مالیاتهای محلی را تعیین میکند. همچنین یک کمیته انتقالی وجود خواهد داشت که بر انتقال تدریجی اختیارات و تداوم امور اداری نظارت میکند.
بر اساس گزارش، این اصلاحات بار مالی جدید قابل توجهی ایجاد نخواهد کرد، زیرا تمرکز بر بازسازی و ادغام نهادهای موجود است، نه ایجاد نهادهای جدید، به جز چند اصلاح جزئی. تأمین منابع از سوی دولت فدرال و نحوه استفاده از مالیاتهای محلی در چارچوب مالی نهایی تصمیمگیری خواهد شد.
بخشی مهم از این طرح، «مدل شهر هوشمند اسلامآباد» است که هدف آن تبدیل پایتخت به شهری مدرن، سازگار با محیط زیست و متناسب با نیازهای شهروندان است. در این مدل، اصلاحات نهادی جایگاه بنیادین دارد، زیرا تحول دیجیتال به تنهایی نمیتواند مشکلات حکمرانی را حل کند مگر اینکه اصلاحات ساختاری انجام شود.
چشمانداز شهر هوشمند بر سه ستون استوار است: تبدیل اسلامآباد به «سرمایه طبیعی» از طریق اکوتوریسم و حفاظت از منابع طبیعی، تقویت هویت شهری و فعالیتهای اقتصادی از طریق ترویج فرهنگ و میراث، و ایجاد یک پایتخت باز و فراگیر که مشارکت عمومی و ارتباطات جهانی را تقویت کند.
بر اساس گزارش، راهبرد «مقصد اسلامآباد» میتواند منجر به افزایش گردشگری، فرصتهای شغلی، سرمایهگذاری خصوصی و بهبود درآمدهای محلی شود. برای بهبود ارائه خدمات، ایجاد ۶ نهاد تخصصی پیشنهاد شده است: حوزههای سلامت، آموزش، رفاه اجتماعی، گردشگری و فرهنگ، محیط زیست و تغییرات اقلیمی، و حکمرانی دیجیتال و الکترونیک. هر نهاد زیر نظر یک رئیس حرفهای کار خواهد کرد و سیستم پاسخگویی مبتنی بر عملکرد خواهد داشت.
یکی از جنبههای مهم اصلاحات، نظام حکمرانی دیجیتال یکپارچه است که شامل یک پلتفرم واحد برای مدیریت زمین و املاک، صدور مجوزها، مالیات، احراز هویت، رسیدگی به شکایات و نظارت بر خدمات میشود تا شفافیت و کارایی افزایش یابد. برنامه اجرایی شامل یک روند پنج ساله مرحلهای است که با تغییرات قانونی و نهادی آغاز میشود و سپس ایجاد نهادها، ادغام دیجیتال و تثبیت عملکرد را در بر میگیرد.
این دستورکار اصلاحاتی با سیاستهای ملی مانند عروج پاکستان، سیاست دیجیتال پاکستان، چارچوب سیاست شهری ملی و اهداف توسعه پایدار هماهنگ است. اگر این طرح اجرا شود، تحول بنیادینی در نظام حکمرانی پایتخت فدرال ایجاد خواهد کرد و اسلامآباد میتواند به عنوان الگویی مدرن، کارآمد و مبتنی بر حکمرانی دیجیتال معرفی شود.